NGÀNH NGHỀ NÔNG THÔN Kinh Nghiệm

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với sản xuất muối tại huyện Cần Giờ, TP. Hồ Chí Minh

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với sản xuất muối tại huyện Cần Giờ, TP. Hồ Chí Minh 
 
Với 23 km chiều dài bờ biển, nghề làm muối tại huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành và phát triển khá lâu. Sản lượng sản xuất bình quân hàng năm từ 70 – 100 ngàn tấn/năm. Nghề làm muối tại huyện Cần Giờ đã góp phần giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động, góp phần xoá đói giảm nghèo, cung cấp lượng muối khá lớn phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất của thành phố, cả nước và kể cả xuất khẩu, góp phần khai thác được lợi thế vùng ven biển Cần Giờ. 
Tại Việt Nam, theo quy hoạch đã được phê duyệt tại Quyết định số 161/QĐ-TTg ngày 05 tháng 02 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2020: Diện tích sản xuất muối cả nước đạt 14.500 ha, sản lượng muối đạt 2.000.000 tấn. Tại thành phố Hồ Chí Minh, quy hoạch sản xuất muối đã được Ủy ban nhân dân Thành phố phê duyệt tại Quyết định số 5765/QĐ-UBND ngày 20 tháng 12 năm 2010, theo đó quy hoạch: tổng diện tích sản xuất muối tại thành phố đến năm 2020 là 1.000 ha, sản lượng đạt 70.000 tấn – 75.000 tấn. 
Tuy nhiên, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã và đang diễn ra gây nhiều khó khăn, thách thức cho nghề làm muối của diêm dân huyện Cần Giờ. Qua nghiên cứu từ năm 2000 đến nay, một số tác động của biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng xấu đến tình hình sản xuất diêm nghiệp trên địa bàn huyện Cần Giờ, cụ thể như sau:
1. Ảnh hưởng của những cơn mưa trái mùa:
Theo thống kê, lượng mưa trung bình toàn thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 1978 – 1992 là 1.542 mm/năm, thời kỳ 1993-2007 là 1.618 mm/năm, như vậy lượng mưa đã tăng 76 mm/năm. Lượng mưa trong các tháng mùa khô có mức gia tăng cao hơn so với mùa mưa. Đây là biểu hiện của sự bất thường về thời tiết do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu, gây thiệt hại đối với nhiều ngành nghề sản xuất, trong đó có ngành nghề muối tại huyện Cần Giờ.
Trong niên vụ muối 2009, diện tích sản xuất muối toàn huyện Cần Giờ đạt 1.516 ha, tăng 256 ha so với niên vụ muối 2007. Tuy nhiên, sản lượng muối trong niên vụ 2009 chỉ đạt 65.256 tấn, giảm 16.602 tấn so với niên vụ muối 2007. Sở dĩ sản lượng muối trong niên vụ 2009 giảm sút so với niên vụ 2007, mặc dù diện tích sản xuất muối trong niên vụ này tăng cao là do: ảnh hưởng của những cơn mưa trái mùa trong những tháng đầu năm 2009, năng suất muối của huyện Cần Giờ giảm mạnh, bình quân năng suất muối từ đầu mùa vụ 2009 tính đến thời điểm cuối tháng 2/2009 chỉ đạt khoảng 28 tấn/ha, do muối sắp kết tinh đã tan thành bọt nước. 
Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ, chỉ trong một ngày (ngày 10 tháng 02 năm  2009), cơn mưa trái mùa trên địa bàn huyện đã gây thiệt hại 3.000 tấn muối trên diện tích 1.516 ha sản xuất, ước thiệt hại khoảng 4,5 tỷ đồng. Do ảnh hưởng của những cơn mưa trái mùa, sản lượng muối giảm, đã làm giá muối tăng cao so với các niêm vụ muối trước đây: bình quân giá muối 2008: 1.650 đồng/kg, năm 2009: 1.367 đồng/kg, trong khi giá muối năm 2005 chỉ đạt 260 đồng/kg, năm 2006  đạt 515 đồng/kg.
Trong niên vụ muối 2013, cũng xảy ra 02 cơn mưa trái mùa: vào ngày 26 tháng 3 năm 2013 làm thiệt hại 9.080 tấn muối (Thạnh An 1.500 tấn, Lý Nhơn 7.250 tấn, Long Hòa 100 tấn, Cần Thạnh 230 tấn), và ngày 05 tháng 4 năm 2013 làm thiệt hại 900 tấn (Thạnh An 400 tấn, Long Hòa 300 tấn, Cần Thạnh 200 tấn). Ước tính thiệt hại do 02 cơn mưa trái mùa này gây ra là 10 tỷ đồng.
2. Ảnh hưởng của bão:
Trong tháng 12 năm 2006, bão Durian thổi vào Việt Nam ngày 04 và 05 tháng 12 năm 2006 là một trong những cơn bão khó định hình nhất trong 30 năm qua, đã gây nên những thiệt hại lớn cho 12 tỉnh thành, trong đó có huyện Cần Giờ của thành phố Hồ Chí Minh. 
Trên địa bàn huyện Cần Giờ, bão Durian gây thiệt hại về người và tài sản đặc biệt nghiêm trọng đối với các xã có diện tích sản xuất muối. Trước khi bão đến, Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh đã phát lệnh cấm tàu thuyền ra khơi, kể cả các đò ngang ở kênh rạch. Huyện đã lên phương án di dời hơn 3.000 dân ở xã đảo Thạnh An về trung tâm huyện Cần Thạnh; 6.000 dân khác sống ven biển Cần Thạnh và xã Long Hòa cũng phải di chuyển vào sâu 500 m trong đất liền để tránh nguy cơ sóng thần ập vào do ảnh hưởng bão. Tuy đã được dự báo trước, nhưng do cơn bão Durian là một cơn bão khó định hình, vì vậy, các hộ dân trong đó có các hộ diêm dân thuộc 04 khu vực sản xuất đều bị tác động xấu do cơn bão gây ra: bão quét làm kho chứa muối bị sập, hệ thống đê bao, ruộng muối bị tàn phá,… đã làm giảm năng suất muối trong những tháng cuối năm 2006 và đầu năm 2007 (năng suất muối trong thời gian này chỉ đạt khoảng < 30 tấn/ha, do người dân phải tiến hành gia công, sửa chữa lại ruộng muối).
Bão xảy ra không chỉ làm giảm hiệu quả sản xuất của diêm dân, làm giảm chất lượng muối do bị lẫn phù sa, tăng chi phí sản xuất,…. mà còn làm cho cơ sở hạ tầng đồng muối, nhất là hệ thống đê, kè, cống, mương,… bị tàn phá, xuống cấp nặng nề, dẫn đến giảm khả năng phục hồi sản xuất.
3. Ảnh hưởng của mực nước biển dâng cao:
Theo kết quả nghiên cứu do Văn phòng phân tích nguy cơ Maplecroft (Anh) công bố ngày 30 tháng 10 năm 2013 thì Việt Nam thuộc nhóm có nguy cơ rất cao do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, xếp hạng 26/67 nước chịu tác động. Một trong những ảnh hưởng lớn nhất của biến đổi khí hậu là mực nước biển đang dâng lên. Theo các kịnh bản của Bộ tài nguyên và Môi trường năm 2012 đưa ra, nếu mực nước biển dâng 1m, thì có trên 20% diện tích thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ bị ngập, khoảng 7% dân số thành phố bị ảnh hưởng trực tiếp, trong đó có diêm dân huyện Cần Giờ.
Hầu hết đồng muối của huyện Cần Giờ đều ở các khu vực sát biển, các vùng đất thấp nên thường bị ảnh hưởng nặng nề của hiện tượng nước biển dâng. Khi nước biển dâng, hầu hết các đồng muối hiện tại đều có khả năng bị ngập, cơ sở hạ tầng sản xuất muối như hệ thống đồng muối, hệ thống thủy lợi, đường đi lại nội đồng,… có nguy cơ bị phá hủy do ngập lụt. 
III. Giải pháp sản xuất diêm nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu tại huyện Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh:
1. Giải pháp về đất đai:
Trên cơ sở diện tích bị ngập do nước biển dâng, cần tiến hành rà soát, điều chỉnh quy hoạch sản xuất muối tại huyện Cần Giờ được quy định tại Quyết định số 5765/QĐ-UBND ngày 20 tháng 12 năm 2010 của Ủy ban nhân dân thành phố; chuyển đổi mục đích sử dụng đất ở vùng bị ảnh hưởng nặng do biến đổi khí hậu sang phát triển nghề nuôi trồng thủy sản kết hợp với trồng rừng, để hạn chế các tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống của diêm dân.
2. Giải pháp về đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật:
a. Thiết kế cải tạo hạ tầng đồng muối:
- Cải tạo nâng cấp cơ sở hạ tầng hiện có: như nạo vét các hệ thống dẫn, tiêu thoát nước; hệ thống giao thông nội đồng; các kho lưu trữ muối thành phẩm.
- Xây dựng hệ thống đê bao kết hợp giao thông nhằm bảo vệ và phục vụ sản xuất muối tại các xã; xây dựng các hồ chứa lớn phơi nước tập trung theo từng cụm khu vực sản xuất để đảm bảo cung cấp ổn định và chất lượng lượng nước chạt cho các ô phơi nước và ô kết tinh, giúp tăng năng suất và chất lượng muối.
b. Cơ sở hạ tầng:
- Xây dựng Kho dự trữ muối Quốc gia, diện tích khoảng 03 ha, sức chứa 15.000 đến 20.000 tấn tại xã Lý Nhơn. 
- Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng: xây dựng 02 công trình thủy lợi đầu mối 01 cho xã Lý Nhơn và 01 cho xã Thạnh An (đê, cống, kênh dẫn nước, hồ chứa nước biển…); xây dựng 01 cơ sở nghiên cứu chuyển giao công nghệ, khuyến diêm, khuyến công nghề muối tại xã Lý Nhơn thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố.
- Đặc biệt, chú ý quy hoạch hệ thống điện: vùng sản xuất muối của thành phố Hồ Chí Minh chỉ có tại địa bàn huyện Cần Giờ. Hiện nay, chỉ trừ xã Thạnh An là chưa có hệ thống điện lưới quốc gia, các xã khác của huyện Cần Giờ đều đã được điện khí hóa quốc gia, tuy nhiên mạng lưới điện hạ thế chỉ có ở các trung tâm xã, khu dân cư tập trung. Các vùng sản xuất cũng rất cần có điện để bơm nước biển và vận hành một số thiết bị sản xuất cũng như phục vụ sinh hoạt của diêm dân. Do vậy, về lâu dài ngành điện cần sớm xây dựng các trạm biến thế và quy hoạch mạng lưới điện hạ thế phục vụ sản xuất và sinh hoạt của diêm dân thuộc hai xã Lý Nhơn và Thạnh An.  
3. Giải pháp về kỹ thuật sản xuất muối:
a. Sản xuất muối theo phương pháp trải bạt thích ứng với biến đổi khí hậu:
- Theo điều tra của Chi cục Phát triển nông thôn (năm 2013) thì phương pháp sản xuất muối truyền thống bị thiệt hại do biến đổi khí hậu (mưa trái mùa, bão) nhiều hơn so với phương pháp kết tinh trên nền ruộng trải bạt. Số liệu thiệt hại đối với muối đất, bình quân trong 5 năm qua (từ năm 2008 – 2013), ước tính tổng thiệt hại bình quân/hộ là 57,6 tấn muối; đối với muối bạt là 27,28 tấn. Như vậy, về mặt khoa học công nghệ, giải pháp đầu tiên nhằm thích ứng và giảm nhẹ trước tình hình biến đổi khí hậu đối với sản xuất muối tại huyện Cần Giờ là tiếp tục nhân rộng áp dụng thực hiện mô hình sản xuất muối sạch theo phương pháp kết tinh trên nền ruộng trải bạt: nhằm giảm diện tích ô kết tinh (tiết kiệm chi phí lao động, đồng thời thu hẹp ảnh hưởng của biến đổi thời tiết), khống chế độ sâu của mực nước chạt đưa vào ô kết tinh và khống chế thời điểm dừng thu muối để thu hoạch muối có chất lượng cao, đồng thời áp dụng phương áp này cũng góp phần làm tăng năng suất muối (do lớp lót bạt màu đen sẽ hấp thu ánh sáng tốt hơn).
- Ngoài ra, để tăng khả năng thích ứng, chủ động trong sản xuất muối trước sự thay đổi thất thường của thời tiết thì mô hình cất trữ nước chạt phục vụ cho sản xuất muối trên nền ruộng trải bạt là một giải pháp hỗ trợ. Mô hình này nhằm lưu trữ nước trong hệ thống ô chạt khi gặp thời tiết không thuận lợi, sẽ tiến hành bơm xả thải vào ô kết tinh khi điều kiện thời tiết thuận lợi, tránh lệ thuộc hoàn toàn vào yếu tố biến đổi thời tiết, đặc biệt là những cơn mưa trái mùa, góp phần tăng năng suất muối. Đồng thời đây cũng là bể chứa nước chạt, nước ót khi hết mùa vụ, tránh hiện tượng xả thải vào tự nhiên, gây ô nhiễm môi trường.
b. Đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa sản xuất - vận chuyển sản phẩm sản xuất muối:
- Thực hiện cơ giới hóa thiết bị ở khâu đưa nước vào bể chứa hoặc ruộng muối bằng máy bơm thay cho quạt tay.
- Thực hiện cơ giới hóa tự động trong khâu lăn nén nền ruộng các ô phơi và ô kết tinh muối, khâu cào muối để giảm chi phí nhân công cho cải tạo ruộng muối, cào muối. Hiện nay, ở huyện Cần Giờ là chưa thực hiện được. 
- Đầu tư đầy đủ các thiết bị dụng cụ tự động khảo sát đo nồng độ nước biển, nước chạt ở các giai đọan phơi và kết tinh muối.
- Cải tạo nâng cấp các ô phơi nước, ô kết tinh theo hướng kiên cố hóa hoặc bán kiên cố các ô, các bờ ranh, đường đi lại trong các ô kết tinh, ô phơi nước.
- Thay thế, nâng cấp các cửa van điều chế giữa các ô phơi, ô kết tinh bằng thiết bị điều khiển bán tự động, cố định, có van đóng mở, nhất là không gây xói lở bờ bao khi sử dụng làm ảnh hưởng đến chất lượng muối thành phẩm.
4. Giải pháp về vốn đầu tư:
    a. Vốn ngân sách:
Vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng: kinh phí ngân sách nhà nước đầu tư cho vùng sản xuất muối gồm: đê bao, trạm bơm, hệ thống cống, kênh mương dẫn, cấp nước biển, hệ thống cống kênh muơng thoát lũ, công trình giao thông, thủy lợi đầu mối, giải phóng mặt bằng. 
    b. Vốn tín dụng:
Các tổ chức, hộ dân, cá nhân vay vốn đầu tư phát triển diện tích muối trải bạt, áp dụng mô hình cất trữ nước chạt phục vụ cho sản xuất muối trên nền ruộng trải bạt được hưởng hỗ trợ lãi vay theo Quyết định số 13/2013/QĐ-UBND ngày 20 tháng 3 năm 2013 của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh quy định về khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp đô thị của thành phố giai đoạn 2013 – 2015. Cụ thể: tổ chức, cá nhân vay vốn đầu tư xây dựng cơ bản, mua máy móc thiết bị phục vụ phát triển nghề muối sẽ được ngân sách thành phố hỗ trợ 100% lãi suất; tổ chức, cá nhân vay vốn mua nguyên vật liệu phát triển nghề muối sẽ được ngân sách thành phố hỗ trợ 60% lãi suất.
5. Giải pháp về phát triển kinh tế tập thể
Hỗ trợ, khuyến khích các hộ diêm dân liên kết, hình thành các THT, HTX diêm nghiệp, góp phần ổn định đầu vào – đầu ra đối với hộ diêm dân. Đồng thời, các THT, HTX này sẽ là đầu mối tiếp nhận, áp dụng, nhân rộng các mô hình sản xuất muối thích ứng với biến đổi khí hậu do các cơ quan chuyên môn chuyển giao.
6. Giải pháp chuyển đổi ngành nghề sản xuất ở những vùng bị ảnh hưởng nặng do biến đổi khí hậu:
- Tiến hành rà soát các hộ diêm dân có diện tích muối bị ảnh hưởng nặng do biến đổi khí hậu (ngập không sản xuất được), những hộ bị ảnh hưởng có nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp. 
- Xây dựng các dự án chuyển đổi nghề nghiệp cho diêm dân, trước mắt có thể gắn với điều kiện tự nhiên tại huyện Cần Giờ như nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, dịch vụ từ nghề rừng, nghề đan lưới./.

Giới Thiệu Chi Cục PTNT TP.HCM

Chi cục Phát triển nông thôn

Chi cục Phát triển nông thôn là cơ quan trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hồ Chí Minh, chịu sự chỉ đạo, lãnh đạo trực tiếp của Sở Nông nghiệp và PTNT; đồng thời chịu sự chỉ đạo về chuyên môn của Cục Hợp tác xã và PTNT.

xem tiếp

Liên tịch

Chương Trình Liên Tịch với các Đoàn Thể :Chương trình Liên tịch về tăng cường phối hợp chặt chẽ trong sự nghiệp phát triển nông thôn:

Liên Kết web

Danh sách liên kết với các cơ quan, đơn vị liên quan, cơ quan đối tác trong nước.

GO